Lata 70. – rozwój polskiego maratonu

Dekada lat 70. była jedną z dwóch najbardziej dynamicznych w historii polskiego, męskiego maratonu. Pod względem skoku średniego poziomu, dynamiki rekordu Polski i figurowania polskich nazwisk w tabelach światowych zdecydowanie najdynamiczniejszą.

Marazm jaki panował w polskim maratonie do połowy lat 60-tych wynikał z kilku powodów. Po pierwsze maraton był u nas traktowany jako konkurencja drugiej kategorii, albo był zupełnie ostatnim w łańcuchu lekkoatletycznych konkurencji. Środowisko mające w pamięci dopiero co zdobyte medale przez Krzyszkowiaka czy Zimnego na arenach międzynarodowych w biegach na 5000 i 10000m nie widziało potrzeby szukania innych form rywalizacji na płaszczyźnie wytrzymałościowej. Ale świat błyskawicznie – w kilka lat odjechał tak daleko, że z długodystansowej potęgi Polska stała się zaledwie tłem. Sytuacja na polskim podwórku biegów długich w drugiej połowie lat 60 zrobiła się beznadziejna w każdej konkurencji łącznie z biegiem na 3000m z przeszkodami.

O istnieniu maratonu zaczęli dopiero przypominać Zdzisław Bogusz i Michał Wójcik, a w ślad za nimi Edward Stawiarz i Jan Wawrzuta. Bogusz w bardzo krótkim czasie dokonał dwóch znaczących przełomów. W 1966 roku jako pierwszy Polak zszedł poniżej 2:30 (2:23:55), a dwa lata później uporał się z barierą 2:20 (2:19:46). Wójcik na Mistrzostwach Europy w Atenach ’69 roku zajął wysokie 7 miejsce. Wawrzuta doprowadził rekord Polski w ’71 roku do 2:18:17, a rok później Stawiarz wystąpił na Igrzyskach Olimpijskich w Monachium.

Edward Stawiarz – trzykrotny mistrz Polski w maratonie (1971-1973),  fot. Łukasz Panfil, 2009

I można powiedzieć, że po tych pierwszych próbach zaistnienia maraton zaczął być powoli dostrzegany. Był to jednak poligon doświadczalny stanowiący stąpanie po zupełnie nieznanym terenie. Czasopismo „Lekkoatletyka” do roku 1972 w rocznych zestawieniach wyników wszystkich konkurencji lekkoatletycznych w ogóle nie zamieszczało maratonu. Natomiast szlaki, które przetarli czterej wspomniani bohaterowie zaczęły być coraz mocniej żłobione przez nowe zastępy długodystansowców, którzy w maratonie zaczęli upatrywać swojej szansy. Przykładowo – wspaniały, bo tak go trzeba nazwać biorąc pod uwagę wagę sukcesów i znaczenie dla polskiego maratonu – Kazimierz Orzeł, na bieżni był zawodnikiem, który kompletnie nie istniał. Z wynikami 14:37.6 i 30:20.2 na 5000 i 10000m nie był w stanie walczyć nawet o pierwszą 8. mistrzostw Polski. Natomiast w maratonie był gigantem. 2:13:19 – taki rekord życiowy zanotował podczas maratonu w Dębnie ’76 roku kiedy sięgał po tytuł mistrza Polski. Wyniki Orła w maratonie są rzeczą absolutnie niebywałą biorąc pod uwagę jego rekordy życiowe ze stadionu. Każdą dychę w trakcie rekordowego maratonu przebiegł zaledwie o 1 minutę i 16 sekund wolniej od rekordu życiowego na 10000m. W 1977 roku został zaproszony na Maraton Nowojorski gdzie zajął wysokie, 9 miejsce wygrywając m.in. z Lasse Virenem, mistrzem Europy z Rzymu ’74 w maratonie Ianem Thompsonem, Donem Kardongiem – 4tym zawodnikiem IO w Montrealu, czy Tomem Flemingiem dwukrotnym zwycięzcą NYC Mratonu.

Kazimierz Orzeł – dwukrotny mistrz Polski w maratonie (1976-1977),  fot. Wasyl Grabowski, 2023

Absolutnie fenomenalnym był rok 1975 kiedy Edward Łęgowski i Jerzy Gros 3-krotnie poprawiali rekord Polski „urywając” z poprzedniego ponad trzy i pół minuty! W roku 1975 Gros zajął 11 miejsce w podsumowaniu sezonu na świecie (licząc w zestawieniu wyniki z Bostonu), a Łęgowski był 6 oczek niżej. W kolejnym sezonie aż 7 Polaków znalazło się w pierwszej setce najlepszych maratończyków świata. Na 15 miejscu Igrzysk Olimpijskich w Monachium finiszował Kazimierz Orzeł.

Polski maraton zaledwie w ciągu kilku lat poczynił niebywałe postępy mimo braku dostępu do wiedzy i bardzo ograniczonych możliwości konfrontacji z najlepszymi na świecie podczas maratonów komercyjnych. Porównując najlepszą 30tkę polskich maratończyków z roku 1972 i 1979 widać zdecydowanie mniejszą dysproporcję między czołówką, a zapleczem. Wynik 20 zawodnika w roku ’72 jest słabszy o 21 minut o lidera sezonu. 7 lat później ta różnica pomiędzy 1., a 20. zmalała do 12 minut.

Najlepsza „30” polskiego maratonu w latach 1972 i 1979:

1972		1979
2:18.35	Edward Stawiarz	2:13:47	Zbigniew Pierzynka
2:18:48	Michał Wójcik	2:16:07	Józef Stefanowski
2:19:55	Jan Wawrzuta	2:16:12	Ryszard Marczak
2:22:07	Mieczysław Korzec	2:16:35	Zbigniew Sawicki
2:22:45	Janusz Wąsowski	2:16:51	Ryszard Całka
2:24:41	Kazimierz Orzeł	2:17:41	Janusz Wąsowski
2:25:34	Tadeusz Rojewski	2:19:47	Jerzy Gros
2:25:45	Marian Woźniczka	2:20:24	Czesław Morawski
2:28:29	Jerzy Koczy	2:20:43	Józef Mitka
2:29:06	Kazimierz Podolak	2:20:53	Henryk Paskal
(10)		(10)
2:33:41	Kazimierz Strzyżowski	2:20:57	Ryszard Ligarski
2:34:29	Lucjan Stańczak	2:21:12	Eugeniusz Czechowski
2:35:28	Ryszard Tomys	2:22:44	Kazimierz Marczuk
2:36:35	Eugeniusz Czechowski	2:23:16	Henryk Nogala
2:37:38	Bogdan Załuska	2:23:43	Bogdan Nowak
2:37:46	Stanisław Podzoba	2:23:52	Marek Jakubowski
2:39:21	Michał Janczylik	2:24:15	Tadeusz Kacperek
2:39:36	Ryszard Przystał	2:25:09	Henryk Więzik
2:40:11	Andrzej Świątek	2:25:33	Ryszard Chudecki
2:40:46	Janusz Kaus	2:25:59	Andrzej Jarosiewicz
(20)		(20)
2:41:30	Stanisław Fierke	2:26:07	Władysław Dończyk
2:42:01	Antoni Jureczko	2:26:41	Zbigniew Kubala
2:43:18	Józef Jankowski	2:27:57	Czesław Zapotoczny
2:43:43	Henryk Nastały	2:28:49	Ryszard Przystał
2:45:24	Stanisław Sętkowski	2:29:10	Andrzej Dworski
2:46:56	Wiktor Bielewicz	2:29:22	Marek Kwiatkowski
2:47:47	Jan Szwiec	2:29:26	Wiesław Olesiewicz
2:48:11	Kazimierz Fryzowicz	2:29:28	Zbigniew Biały
2:48:18	Wiesław Olesiewicz	2:30:10	Leopold Tomasiewicz
2:48:47	Krystian Rekus	2:32:19	Janusz Olesiewicz
(30)		(30)

Tekst – Łukasz Panfil