Berlin Maraton 1990 – wyjątkowa edycja w czasie Zjednoczenia Niemiec

3 października 2024 roku miną 34 lat od dnia Zjednoczenia Niemiec. W 1990 roku 3 dni przed tym ważnym wydarzeniem odbył się Maraton Berliński

12 listopada 1989 roku na górze Teufelsberg w Berlinie wystartował 26. Berliński Bieg Przełajowy. Bieg ten ma długą tradycję, ale również historyczne znaczenie dla niemieckiego sportu, ponieważ po raz pierwszy po upadku Muru Berlińskiego 9 listopada 1989 roku, biegacze z Berlina Wschodniego i NRD mogli wziąć udział we wspólnej imprezie biegowej wraz z uczestnikami z Niemiec Zachodnich.

Tego samego dnia Roland Winkler (Berlin Wschodni), dr Detlef Dalk (Frankfurt nad Odrą) i Gerd Engel (Stendal) wraz z biegaczami z NRD zostali zaproszeni do domu Horsta Milde na kawę.

Ustalono wtedy, że powinien odbyć się wspólny Berliński Bieg Noworoczny, którego datę zaplanowano na 1 stycznia 1990 roku na trasie wiodącej z Berlina Zachodniego do Berlina Wschodniego i z powrotem. Jednogłośnie zadecydowano też, że Maraton Berliński z przebiegiem pod Bramą Brandenburską odbędzie się we wrześniu 1990 roku.

Manfred von Richthofen, ówczesny prezes LSB (Berlińskiej Federacji Sportu), już wtedy snuł wizję, że Maraton Berliński stanie się największym na świecie. Ta przepowiednia nie spełniła się od razu, ale wielokrotnie maraton w stolicy Niemiec był najszybszym na świecie!

Jeszcze zanim cokolwiek było pewne mówiono o około 3000-5000 uczestnikach z Niemiec Wschodnich, którzy deklarowali swój udział. Zanim to jednak nastąpiło organizatorzy dopięli swego i zorganizowali Berliński Bieg Noworoczny.

Na łamach magazynu „Spiridon” redaktor Manfred Steffny opisywał trasę Maratonu Berlińskiego 1990. Zdjęcie: Horst Milde

Odbył się również bieg rekreacyjny na dystansie około 6 kilometrów – od „Entlastungsstraße” (nieistniejąca ulica) do Rotes Rathaus (ratusza) we wschodnim Berlinie i z powrotem. Berlin Maraton stał się globalnym wydarzeniem sportowym w obecności ówczesnego prezydenta IAAF Primo Nebiolo, oraz przy obsłudze medialnej stacji telewizyjnych z całego świata. Do tamtej pory przez 30 lat nie odbywały się żadne biegi wiodące przez obydwie części Berlina.

Hasłem przewodnim Berlin Maratonu w 1990 roku było: „Otwórzcie Bramę!”.

Na początku kwietnia 1990 roku lista uczestników była już pełna, z prawie 21 000 zgłoszeń z ponad 60 krajów. SCC przestało reklamować bieg, ponieważ zdawali sobie sprawę, że po przekroczeniu pewnej bariery nie będą w stanie udźwignąć ciężaru organizacyjnego.

Ustalono limit 25 000 uczestników, aby zachować dotychczasową jakość (w roku 1988, w 16. Berlin Maratonie wzięło udział 16 410 biegaczy).

Trasa Maratony Berlińskiego. Zdjęcie: Horst Milde

W roku tej szczególnej edycji, Maraton Berliński obniżył opłaty startowe dla uczestników z NRD. Standardowa opłata za udział w maratonie wynosiła 50 Marek Niemieckich, a dla biegaczy z NRD została ustalona poziomie 25 DM . Niektóre firmy sponsorowały pakiety startowe dla wschodnioniemieckich maratończyków. Np Berliner Kindl (piwo) zapłacił za 100 osobostartrów.

Maratończycy pod Bramą Brandenburską. Zdjęcie: Sportmuseum Berlin

W Stanach Zjednoczonych zorganizowano kampanię zbierania funduszy dla biegaczy z NRD. Licea Diamond Hill-Jarvis z Fort Worth w Teksasie oraz Houlton High School z Houlton w stanie Maine przekazały po 30 dolarów na każdego uczestnika z NRD! Inni biegacze podejmowali się sponsorowania indywidualnie.

Miejsce nowego startu przed głównym budynkiem Uniwersytetu Technicznego w Berlinie na Straße des 17. Juni ogłoszono 19 lutego 1990 roku, a trasa przebiegała przez dziesięć berlińskich dzielnic – zarówno w Berlinie Wschodnim, jak i Zachodnim – od Straße des 17. Juni, przez Bramę Brandenburską, na bulwar Unter den Linden.

28 marca 1990 roku organizatorzy otrzymali nieoczekiwaną wiadomość. Burmistrz Berlina Wschodniego dr Christian Hartenhauer, ogłosił: „ze względu na prace budowlane przy Bramie Brandenburskiej, które mają zakończyć się do końca października 1990 roku, nie będzie możliwe włączenie obszaru przejścia granicznego przy Bramie Brandenburskiej!”

Decyzja ta wywołała protesty ze wszystkich stron. 3 maja 1990 roku, dr Hartenhauer ogłosił: „Rusztowania przy Bramie Brandenburskiej zostaną zdemontowane na czas Maratonu Berlińskiego. Umożliwi to wystarczająco szeroką przestrzeń dla biegaczy.”

Pierwszy wspólny bieg po 45 lat stał się faktem. Oprócz samej wartości scalania społeczeństwa wschodniego z zachodnim na uwagę zasługuje perfekcjonizm organizacyjny.

7 maja 1990 roku lista startowa 17. Berlin Maratonu została zapełniona. 2 sierpnia 1990 roku organizator SCC poinformował, że wśród 25 tysięcy zawodników znalazło się 1 748 biegaczy z NRD. Tym samym Maraton Berliński stał się największym frekwencyjnie maratonem w NRD. Ani Maraton Pokoju w Dreźnie, Lipsku, ani Wschodnim Berlinie nigdy nie zgromadziły tylu uczestników!

Pojawiła się również nowość –  została wyznaczona „niebieska linia” na trasie – idealna linia, której długość miała dokładnie 42km i 195m. W nocy z 27 na 28 września 1990 roku specjalnie sprowadzona firma z Londynu namalowała „niebieską linię”. W 1989 roku zwycięzca Alfredo Shahanga uzyskał 2:10:11, ale gdyby miał do dyspozycji wspomnianą linię na pewno byłby to rezultat poniżej 2:10. Zakręty, na których wielokrotnie nadrabiał dystansu spowodowały, że nie udało się zejść poniżej tej magicznej bariery.

15 września 1990 roku organizator czyli SCC, został poinformowany, że trzeba zapłacić 120 000,00 DM za rzekome zniszczenie Bramy Brandenburskiej, po czym kwotę tę zmniejszono do 99 000,00 DM. Horst Milde sprzeciwił się temu i interweniował u dr. Schäuble – Ministra Spraw Wewnętrznych. Kwota nigdy nie została uiszczona. 3 października 1990 roku doszło do Zjednoczenia Niemiec i nikt wówczas nie twierdził, że Brama Brandenburska jest zniszczona.

14 września 1990 roku Policja (Volkspolizei) z Berlina Wschodniego poinformowała dyrektora maratonu, że nie będzie w stanie oczyścić ulic z zaparkowanych pojazdów w dniu maratonu. W Berlinie Zachodnim proces ten był zawsze bezproblemowy.

W sobotę, 29 września 1990 o 22:30 roku Horst Milde spotkał się z policją z Berlina Wschodniego przy Bramie Brandenburskiej i wyjaśnił, że przy 25 000 uczestników przeparkowanie samochodów jest absolutną koniecznością. Po wielu desperackich próbach, dzwonieniu z budki telefonicznej, bezskutecznych próbach kontaktu z urzędnikami, udało się udrożnić ulice.

Christoph Kopp, menedżer sportowy Maratonu Berlińskiego miał nosa pozyskując do elity  Australijczyka Steve’a Moneghetti i wschodnioniemiecką gwiazdę biegów długich Utę Pippig. Moneghetti tydzień wcześniej pobiegł półmaraton w Newcastle w 1:00:34 więc jego dyspozycja wskazywała na wysoką formę, którą trzeba było przełożyć na dystans dwukrotnie dłuższy.

Steve Moneghetti (AUS) – zwycięzca Maratonu Berlińskiego 1990. Berlin Sports Museum

Biegaczy zagrzewało na trasie 50 zespołów i orkiestr dętych. Wśród nich były orkiestry z USA, Francji i brytyjskich sił alianckich. Nowością w 1990 roku była orkiestra wojskowa Grupy Zachodniej sił zbrojnych ZSRR oraz orkiestra Policji Wschodnioniemieckiej!

Berlin Maraton zwiastował to co zdarzy się 3 października 1990 roku na ulicach Berlina. Zjednoczenie Niemiec. Towarzyszący program kulturalno-informacyjny odbywał się wówczas pod hasłem „Europa staje się jednością”. Program muzyczny, taneczny i informacyjny zlokalizowany był na trzech scenach: na Wittenbergplatz, Herrmannplatz i Alexanderplatz.

Uta Pippig podczas zwycięskiego Berlin Maratonu 1990. Zdjęcie: Berlin Sports Museum

Głównym sponsorem Berlin Maratonu w 1990 roku była firma Yanase. Całkowicie anonimowa w Europie, natomiast w Japonii znana jako importer samochodów Mercedes (34 000 importów w 1989 roku) i VW (20 000). Ufundowała wówczas Mercedesa jako nagrodę dla zwycięzcy. Specjalnie dla Moneghetti’ego samochód musiał zostać przystosowany do ruchu lewostronnego w Australii.

W związku z tym, telewizja transmitowała wydarzenie na żywo także do Japonii. Ponieważ z powodu remontu na Bramie Brandenburskiej brakowało wówczas kwadrygi (rzymski wóz dwukołowy, którego rzeźba zdobi szczyt bramy) , Japończycy chcieli zastąpić ją wersją z kartonu, aby uzyskać lepszy efekt, ale Horst Milde stanowczo zaprotestował.

Sygnał startowy dali dwaj burmistrzowie: Walter Momper burmistrz Berlina Zachodniego oraz Tino Schwierzina burmistrz Berlina Wschodniego.

Hotele w Berlinie były w pełni zarezerwowane zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie. Zagraniczni goście wręcz opanowali dostępne miejsca noclegowe. Berlińczyków poproszono, aby w dniu biegu zostawili swoje samochody w domu, szczególnie kierowców samochodów marki „Trabant” proszono, aby nie zanieczyszczali powietrza biegaczom spalinami!

Swój udział miała również poczta, która z okazji Maratonu Berlińskiego wyprodukowała specjalny stempel.

Stempel pocztowy wydany z okazji Maratonu Berlińskiego 1990. Zdjęcie: Horst Milde

DM 250,00 za numer startowy: Numer startowy dla biegaczy, którzy przyjechali do Berlina, został oferowany za 250,00 DM – i sprzedany!

Sender Freies Berlin Radio (SFB) – „Fala Maratonu” nadawało na żywo przekaz z Maratonu Berlińskiego  od 6:00 rano do 14:00, z raportami pogodowymi, poradami na ostatnią chwilę, relacjami z biegu, mnóstwem muzyki i bieżącymi informacjami. Był także hymn maratonu.

ARD-Sport-Extra/SFB transmitowało na żywo w godzinach od 8:45 do 12:00 przekaz w Belinie i na cały świat.

27 września 1990 roku biegacze otrzymali „zielone światło”, aby przejść przez Bramę Brandenburską. Prace rozbrojeniowe zostały zakończone. Według kierownika budowy, brama miała być „czysta jak łza”.

Teren wokół bramy został całkowicie wyrównany, a „Verkehrsbau, Aufbauleitung Nord des Magistrats” (Zarząd Budowy Dróg, Północna Dyrekcja Budowy Magistratu z Berlina Wschodniego) wykonał kawał doskonałej pracy, alby nawierzchnia była przyjazna biegaczom.  Wszystko zostało wybrukowane, a obszar po zburzonym murze został przystosowany dla użytkowników wózków inwalidzkich i biegaczy.

Marzenie biegaczy i organizatorów ze Wschodu i Zachodu zostało spełnione: trasa wiodła przez Bramę Brandenburską!

Steve Moneghetti zwyciężył z najlepszym wynikiem na świecie 2:08:16, Uta Pippig z czasem 2:28:37. Dzięki temu Berlin Maraton stał się elitarny i uznawany za jeden z najszybszych na świecie. Niemiec Jörg Peter zameldował na trzecim miejscu z wynikiem 2:09:23, a jego rodak Stephan Freigang na czwartym – 2:09:45. Ich wyniki zrobiły również duże wrażenie.

Warto wspomnieć, że pierwsze 3,2 km od startu do Bramy Brandenburskiej prawdopodobnie nigdy nie zostały przebiegnięte tak szybko jak wówczas, ponieważ każdy chciał być pierwszym, który przekroczy bramę przekroczy!

W filmie na YouTube o świadkach tamtych wydarzeń i Horście Milde można zobaczyć sceny z nowego startu przy Bramie Charlottenburskiej w 1990 roku (TU Berlin) oraz biegaczy przebiegających przez Bramę Brandenburską (link na końcu artykułu)!

Chcielibyśmy podziękować wszystkim, którzy byli obecni zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie i pomogli spełnić marzenie biegaczy, aby przebiec przez Bramę Brandenburską.

Horst Milde

PS: Ten artykuł to przedruk publikacji o historii Berlin Maratonu.

Historia Berlin Maratonu od 1974 roku. Wszystko zaczęło się od Biegu Przełajowego w 1964 roku. Film na YouTube: „Współczesny świadek Horst Milde – Berlin”.  Film autorstwa prof. dr. Helmuta Wintera: